Verslaving

Bij verslaving denkt u wellicht aan hard- en softdrugs. Veel vaker komt afhankelijkheid en misbruik voor van legale middelen, zoals alcohol, slaap- en kalmeringsmiddelen en tabak. De huisarts en apotheker krijgen dan ook vaak te maken met problematisch gebruik van deze middelen of de wens van de gebruiker om het gebruik te verminderen.

In Nederland drinkt 84 procent van de mensen wel eens alcohol. 10 procent van de bevolking drinkt één keer per week of vaker meer dan zes glazen alcohol. Het aantal mensen tussen 18 en 64 jaar dat daadwerkelijk afhankelijk is van alcohol is naar schatting ruim 82.000. Alcoholafhankelijkheid komt ongeveer twee keer zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen (Bron: Nationale Drug Monitor 2011).

De afgelopen jaren is het aantal (dagelijkse) rokers gedaald. In 2011 zegt 18,7 procent van de Nederlanders dagelijks te roken, dit is bijna 2,5 procent minder dan het jaar ervoor. Per jaar probeert ongeveer een kwart van de rokers te stoppen. Van de stoppers rookt tussen de vijf en twaalf procent na één jaar nog steeds niet (Bron: Nationale Drug Monitor 2011).

In 2009 gebruikte 10 procent van de bevolking tussen 15 en 64 jaar slaap- en kalmeringsmiddelen, 41 procent van hen gebruikte deze middelen dagelijks of bijna dagelijks. Onder ouderen ligt het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen hoger. Een half procent van de Nederlandse bevolking is afhankelijk van deze middelen of misbruikt ze (Bron: Nationale Drug Monitor 2011).

U vindt op deze pagina informatie over:

Richtlijnen
Nascholing
Farmacotherapieoverleg
Projecten
Patiënteninformatie
Relevante organisaties
Meer weten

Richtlijnen

Op het gebied van verslaving hebben het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), GGZ Nederland en het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO richtlijnen beschikbaar:

Nascholing

Het IVM biedt diverse geaccrediteerde (digitale) nascholingen aan voor:

  • de eerste lijn: artsen, praktijkassistenten, praktijkondersteuners, apothekers, apothekersassistenten
  • de langdurige zorg: verpleegkundigen en verzorgenden in verpleeghuis, verzorgingshuis, GGZ en gehandicaptenzorg
  • paramedici, zoals diëtisten, ergotherapeuten, fysiotherapeuten, huidtherapeuten, logopedisten, mondhygiënisten, oefentherapeuten en tandartsen
  • de tweede lijn: ziekenhuisapothekers, verpleegkundigen

Meer informatie staat op onze scholingspagina.

Farmacotherapieoverleg

Het IVM ontwikkelt diverse materialen ter ondersteuning van FTO-groepen. U kunt gebruik maken van de volgende IVM-materialen bij een FTO over afhankelijkheid van alcohol, benzodiazepinen of tabak:

FTO-modules

  • Problematisch alcoholgebruik
  • Stoppen met benzodiazepinen, oriëntatie
  • Stoppen met benzodiazepinen: minimale interventie
  • Stoppen met benzodiazepinen: werkboek minimale interventie
  • Stoppen met benzodiazepinen, hulpmiddelenboek
  • Stoppen met roken

U kunt alle materialen, inclusief de PowerPointpresentaties gratis downloaden via de pagina FTO werkmaterialen.

Cijfers in het FTO

Verschillende organisaties kunnen u op weg helpen om het geneesmiddelengebruik van uw FTO-groep zichtbaar te maken. Hieronder ziet u enkele mogelijkheden om het gebruik van benzodiazepinen in uw praktijk zichtbaar te maken:

  • Handboek 'Werken met cijfers in het FTO': Het handboek 'Werken met cijfers in het FTO' van het IVM bevat een inleidend hoofdstuk over de mogelijkheden en onmogelijkheden van prescriptieterugkoppeling en het hoofdstuk Slaapstoornissen (hoofdstuk 2). U kunt deze hoofdstukken bestellen via deze website.
  • SFK Webrapportages: De webrapportages van de SFK zijn kant-en-klare rapporten die SFK maakt in samenwerking met KNMP/WINAp en het IVM. Voor het onderwerp benzodiazepinen is een webrapportage beschikbaar, die enkel toegankelijk is met een abonnement. Voor meer informatie over de inhoud van het programma en het abonnement, zie de website van SFK.

Kwaliteit van het FTO

Praktische informatie en tips voor het opzetten van een FTO en de kwaliteitsverbetering ervan vindt u in het Handboek FTO dat u kunt bestellen via de pagina FTO werkmaterialen. In het handboek staat informatie over onder andere de agendavoorbereiding, het maken van afspraken in het FTO en verslagformulieren.

Projecten

Het langdurig gebruik van slaapmiddelen brengt grote nadelen met zich mee. Het IVM heeft sinds 2001 in het kader van het terugdringen van langdurig benzodiazepinegebruik diverse projecten uitgevoerd. Zo is in samenwerking met Tactus verslavingszorg de internetbehandeling Benzo de Baas ontwikkeld. De website voor patiënten geeft informatie over de nadelige effecten van benzodiazepinen en patiënten kunnen zich inschrijven voor een behandeling om te stoppen met benzodiazepinen.

Om artsen, praktijkondersteuners en apothekers te helpen het chronisch gebruik van benzodiazepinen te verminderen heeft het IVM de interventiematerialen 'Stoppen met benzodiazepinen' ontwikkeld. Deze serie bestaat uit twee FTO-modules, het werkboek 'Minimale interventie stoppen met benzodiazepinen', het hulpmiddelenboek 'Stoppen met benzodiazepinen' en een brochure voor artsen en apothekers. De materialen zijn gebaseerd op de minimale interventiestrategie. Door toepassing van deze methode stopte gemiddeld 21 procent van de benzodiazepinegebruikers en bij niet-stoppers nam het gebruik met 18 procent af. U vindt de interventiematerialen op deze website.

Patiënteninformatie

Voor patiënten heeft het IVM de volgende folders beschikbaar:

  • Slaap- en kalmeringsmiddelen, weet wat u slikt

U kunt de gratis folders bestellen via onze website. Voor patiënten heeft IVM een lezing over slaap- en kalmeringsmiddelen ontwikkeld. Ervaren voorlichters van het IVM kunnen deze lezing voor u verzorgen. De lezingen kunnen ook door een plaatselijke apotheker of arts gegeven worden. Deze kan gebruik maken van onze lezingtekst en PowerPoint-presentatie. Wilt u meer weten over een patiëntenlezing? Neem dan contact met ons op.

Andere folders zijn:

Interessante websites voor patiënten zijn:

  • Alcohol de baas en Minder drinken, zelfhulpprogramma's en onlinebehandeling van problematisch alcoholgebruik
  • Alcoholinfo met informatie en tests
  • Benzo de baas onlinebehandeling bij gebruik van benzodiazepines
  • Drugs en uitgaan voor jongeren
  • Stivoro website van het expertisecentrum tabakspreventie met informatie over stoppen met roken
  • Thuisarts van het NHG bevat ook items over alcoholgebruik, slaapproblemen en stoppen met roken
  • Wat drink jij, zelfhulpprogramma voor jongeren gericht op alcoholgebruik

Relevante organisaties

Meer weten

Wilt u meer weten over wat het IVM kan doen op het gebied van (het terugdringen van) verslaving aan alcohol, benzodiazepines of tabak voor het FTO of andere bijeenkomsten in de eerste lijn? Neem dan contact met ons op. U kunt ook een e-mail sturen naar helpdeskFTO@medicijngebruik.nl. Bij een vraag over het werken met cijfers bij slaapmiddelen kunt u een e-mail sturen naar helpdeskcijfers@medicijngebruik.nl.